فوتوداینامیک تراپی (PDT: Photodynamic therapy)

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin

فوتوداینامیک تراپی چیست؟

در سال ۱۹۷۰، شخصی به نام Dougherty از پدیده ای موسوم به Photodynamic Action (کشته شدن سلول های زنده بر اثر واکنش های شیمیایی) در درمان سرطان استفاده کرد و این روش درمانی جدید “فوتوداینامیک تراپی” نام گرفت.

از این تکنیک، برای اولین بار در سال ۱۹۹۳ به صورت خدماتی در بیمارستانی در کانادا برای درمان سرطان مثانه استفاده شد و امروزه مراکز زیادی در دنیا هستند که خدمات PDT را به بیماران ارائه می دهند.

.

.

درمان در دو مرحله صورت می گیرد:

1- در مرحله نخست، به بیمار داروی حساس به نور (PS) که به Photosensitizer یا Photo Sensitizing Agent معروف است، داده می شود. دارو در بدن بیمار پخش شده و توسط تمامی سلول های بدن جذب می شود و بعد از گذشت چند ساعت تا چند روز از سلول های سالم دفع می شود اما، در سلولهای غیر عادی (Ab normal) و ناسالم مدت بیشتری باقی خواهد ماند. ماندگاری و دوام بیشتر دارو در سلول های سرطانی به دلیل آسیب دیدگی غدد لنفاوی در این منطقه، رشد به همریخته و بدون نظم و پیچیدگی این ناحیه ها و اسیدی بودن ناحیه تومور است.

2- در مرحله بعد، سلولهای سرطانی حاوی دارو تحت تابش نوری با طول موج مشخص قرار می گیرند. ویژگی اساسی واکنش گر نوری آن است که تا هنگام پرتودهی غیرفعال باقی بماند. وقتی که نور بر روی ناحیه سرطانی تابانده شود، دارو با جذب نور فعال شده و تولید اکسیژن فعال (اکتیو) می کند. اکسیژن فعال سلولهای سرطانی را کشته و سرطان را از بین می برد.

بنابراین، فوتودینامیک تراپی به معنای “مرگ انتخابی سلول های بدخیم سرطانی” است و از طریق تولید اکسیژن فعال بعد از تحویل دارو به بیمار و تابش نور عمل می کند.

.

.

همچنین، از دو روش دیگر نیز این دارو موجب از بین رفتن و کوچک شدن تومور می شود:

1- دارو مانع رسیدن مواد مغذی به سلول های سرطانی می شود.

2- دارو از نظر سیستم ایمنی مهاجم شناخته شده و سیستم ایمنی به سلول های سرطانی حاوی این دارو حمله می کند.

در سرطانهای پوست، نور مستقیماً بر روی پوست تابانده می شود اما، در سرطان های داخلی ممکن است لازم باشد که یک آندوسکوپ از طریق فیبرنوری به داخل بدن بیمار فرستاده شود تا نور را به محل تومور بتاباند.

همچنین ممکن است بعضی از سلولهای نرمال بدن نیز تحت تأثیر PDT قرار بگیرند. با این وجود، این سلولها بعد از درمان خوب می شوند.

بنابراین، PDT یک روش فوتوتراپی ترکیبی است که در آن از نور مرئی (لیزر یا سایر منابع نوری ناهمدوس مانند LED ها) و دارو به طور همزمان استفاده می شود و دارو به کمک یک نور ویژه در محیط غنی از اکسیژن فعال می شود. طول موج نور بین ۶0۰ تا ۸۰۰ نانومتر بوده (که به نوع دارو بستگی دارد) و از 5/0 تا 5/2 وات توان دارد.

این روش از نوع درمان های غیر تهاجمی و سرپایی بوده و قابل تکرار است و نیازی به درمان همزمان دیگری مانند جراحی، رادیوتراپی و شیمی درمانی ندارد.

بیماریهای قابل درمان با PDT

  • سرطان اندام های بیرونی مانند پوست، سر و گردن
  • سرطان اندام های درونی مانند مری، معده، مثانه، زبان، پروستات، پانکراس، ریه و مجاری صفراوی (کیسه صفرا)
  • درمان های غیر سرطانی پوست مانند لکه های پیری، روزاسه و آکنه
  • از بین بردن قارچ ها، ویروس ها و باکتری ها (درمان زخم، ضایعات دهانی و پلاک های دندانی)
  • درمانهای ویروسی (از بین بردن ویروس های منتقل شده از خون و میکروب ها)
  • درمان های ضد ویروسی از جمله تبخال

در سرطان هایی که در یکی از مراحل اولیه هستند، PDT می تواند سرطان را درمان کند اما، در سرطان های پیشرفته هدف PDT تنها کاهش نشانه های بیماری و چروک کردن تومور است. در این حالت، سرطان با روش PDT قابل درمان نیست.

مزایای PDT

  • نیازی به جراحی ندارد.
  • خطر ابتلا به آلرژی را کاهش می دهد.
  • برای سرطان‌هایی با وسعت زیاد مناسب است.
  • برای بیمار استرس کمتری را به همراه دارد.

دوره بهبود

  • پوست بیمار به مدت ۴۸ ساعت پس از درمان بسیار به نور حساس است.
  • بیمار ممکن است ۲۴ ساعت پس از درمان احساس ناراحتی یا سوزش کند.
  • به مدت دو تا ۳ روز ممکن است پوست بیمار قرمز شده و پوسته پوسته شود.
  • بیمار می تواند بعد از درمان ساعت انواع فعالیت‌های روزانه خود را در محیط بسته را انجام دهد.
  • بیمار می‌تواند بعد از مدت ۴۸ بعد از درمان ساعت به سر کار برود.
  • بیمار به مدت ۶ هفته به نور خورشید و نورهای شدید، که به صورت مستقیم به پوست برخود می کند حساس است و بعد از این مدت تمام حساسیت‌ها از بین خواهد رفت.

عوارض PDT

  • قرمزی و لایه لایه شدن پوست
  • زخم شدن و آسیب دیدن اندامهای سالم در همسایگی بافت سرطانی
  • تورم پوستی
  • سرفه
  • مشکلات بلع
  • درد شکم
  • دشواری تنفس

مراقبتهای بعد از درمان

بیمار می بایست بعد از درمان به مدت ۶ هفته در معرض نور خورشید و منابع نوری شدت بالا قرار نگیرد و در صورت نیاز از روسری و پوشش کامل در مقابل نور استفاده نماید تا عوارض جانبی این درمان کاهش یابد.

 انواع داروهای حساس به نور در درمان PDT

برای سرطان پوست، دارو معمولاً مانند کرم به پوست مالیده می شود. اما برای سرطان های داخلی، دارو به صورت تزریق داخل وریدی (IV) به بیمار داده می شود. رایج ترین داروهایی که برای درمان در این سرطانها استفاده می شوند، عبارتند از:

  • برخی از پورفیرین ها (Porphyrin)، کلرین ها (Chlorin) و محلول های دای (Dye)
  • مشتقات هماتوپورفیرین (HpD: Hematoporphyrin)
  • mTHpc – مزوتتراهیدروکسی فنیل کلرین (meso-Tetra-Hydroxy phenyl-chlorine)
  • ALA – اسید آمینولاولینیک 5 (Aminolevulinic Acid)
  • DHE دی هماتوپورفیرین استر (Dihematoporphyrin Ester)
  • Foscan
  • Photofrin

نوع داروی استفاده شده بستگی به حالت بیمار و نوع سرطان دارد. دارو ممکن است به صورت خوراکی (نوشیدنی)، قرص یا آمپول (تزریقی) تجویز شود.

فاصله زمانی بین دریافت دارو تا انجام درمان از چند دقیقه تا چندین ماه متغیر است که به نوع دارو بستگی دارد.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *